(NĐ&ĐS) - Ngày 3/5, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đặng Thị Bích Liên đã trao Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đối với Khu di tích chùa Long Đọi Sơn (xã Đọi Sơn, H.Duy Tiên, Hà Nam).

Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt và khai hội chùa Đọi Sơn là dịp để tôn vinh những giá trị lịch sử văn hóa tiêu biểu, độc đáo của di tích chùa Đọi Sơn; thu hút du khách thập phương về với di tích; góp phần phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Hà Nam.

a11
Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên trao Bằng xếp hạng di tích đặc biệt cho đại diện UBND tỉnh Hà Nam.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên yêu cầu Hà Nam cần thiết lập quy hoạch tổng thể bảo tồn di tích làm cơ sở cho việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích lâu dài. Ban quản lý di tích cần triển khai việc cắm mốc giới bảo vệ di tích, kiện toàn bộ máy quản lý bảo vệ kiến trúc và các hiện vật an toàn tuyệt đối. Đồng thời tổ chức tuyên truyền sâu rộng hơn nữa giá trị lịch sử văn hóa, khoa học và thẩm mỹ của di tích và xây dựng kế hoạch tu bổ tôn tạo các hạng mục di tích một cách có hiệu quả nhất.

Về lễ hội cần duy trì nghi thức, nghi lễ lễ hội truyền thống và không gian văn hóa liên quan đến di tích. Nghiên cứu phát huy lễ hội của tỉnh Hà Nam gắn với tham quan du lịch, thu hút khách thập phương tìm hiểu sâu sắc các giá trị di tích. Kết nối di tích này với danh lam thắng cảnh khác trong tỉnh tạo thành các tour du lịch nhằm phát triển kinh tế du lịch trong vùng.

Chùa Long Đọi Sơn có tên chữ là Diên Linh tự. Chùa do Lý Thánh Tông và Vương phi Ỷ Lan chủ trì xây dựng từ năm 1054 (do tể tướng Dương Đại Gia và thiên sư Đàm Cứu Chỉ trụ trì tham gia xây dựng). Ngôi chùa được xây dựng trên đỉnh núi, trong khuôn viên 2 ha vườn rừng. Chùa quay về hướng nam, đúng như câu tục ngữ: "Đầu gối núi Đọi, chân dọi Tuần Vường, phát tích đế vương lưu truyền vạn đại". Ngay cổng chính, trước tòa tam bảo là nhà bia để tấm bia Sùng Thiện Diên Linh nổi tiếng. Khi xây xong chùa và tháp, nhà vua sai Thượng thư bộ hình Nguyễn Công Bật soạn văn bia. Nội dung bài văn bia chủ yếu ca ngợi công lao tài trí của Lý Nhân Tông trong việc xây dựng, kiến thiết và đánh giặc giữ nước.

Longdoi_bandoc
Chùa Long Đọi Sơn

Đầu thế kỷ XV, khi giặc Minh xâm lược nước ta, chùa và tháp đã bị phá hủy hoàn toàn. Riêng bia Sùng Thiện Diên Linh vì không phá nổi, chúng đã lật đổ xuống bên cạnh núi. Mãi tới cuối thế kỷ XVI, vào năm 1591 đời Mạc Mậu Hợp, tức là gần 170 năm sau khi bị giặc Minh tàn phá, ngôi chùa bị bỏ phế hoàn toàn, nhân dân địa phương mới "dựng lại bia đổ, bắc lại xà nhà và những chỗ tường hư hỏng, làm cửa xây tường khiến cho sau hơn 500 năm, một nơi thắng cảnh trong chốn tùng lâm lại được mới mẻ" (Bài văn khắc mặt sau bia Sùng Thiện Diên Linh).

Vào năm Tự Đức thứ 13 (1860), chùa Đọi Sơn có sửa sang thượng điện, tiền đường, nhà tổ, siêu hương, gác chuông, nghi môn. Đến năm 1864, chùa lại tiếp tục sửa hành lang, đúc tượng Di Lặc, đúc khánh đồng và đúc khánh đá do sư tổ đời thứ 5 là Thích Chiếu Trường chủ trì xây dựng hoàn chỉnh 125 gian, từ đó trở thành trường Bắc Kỳ Phật giáo. Ngôi chùa lúc này được dựng theo kiểu nội công ngoại quốc. Từ dưới chân núi là 373 bậc thang bằng đá xẻ phiến nhẵn bóng dẫn khách thập phương lên chùa Long Đọi Sơn.

Hiện nay, tại chùa còn giữ nhiều di vật quý như bia tháp Sùng Thiện Diên Linh, tượng Kim Cương, tượng Phật, tượng đầu người mình chim, chuông, khánh, lư hương cổ. Trong đó, bia tháp Sùng Thiện Diên Linh đã được công nhận là bảo vật quốc gia.

Thiến Văn