(NĐ&ĐS) - Sáng nay (29/10), Quốc hội tiếp tục thảo luận ở hội trường về một số nội dung liên quan đến ngân sách Nhà nước và đầu tư công.

Băn khoăn nguồn thu thường xuyên

Theo đó, trong phiên thảo luận tại Hội trường sáng 29/10, Quốc hội thảo luận về kết quả thực hiện dự toán ngân sách Nhà nước năm 2018; dự toán ngân sách Nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2019 và kế hoạch tài chính - ngân sách Nhà nước quốc gia 3 năm 2019-2021; phân bổ nguồn kinh phí còn lại và chi thường xuyên chưa sử dụng hết năm 2017.

Cạnh đó, Quốc hội cũng thảo luận về đánh giá giữa kỳ thực hiện kế hoạch đầu tư công trung hạn, tài chính quốc gia 5 năm giai đoạn 2016-2020.

Sau khi các đại biểu Quốc hội cho ý kiến, một số thành viên Chính phủ phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu.

dien1-1526971351-width800height501_221459271
Đại biểu Mai Sỹ Diến (Đoàn ĐBQH Thanh Hoá).

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Mai Sỹ Diến (Thanh Hóa) cho rằng các dự án đầu tư theo hình thức xây dựng - chuyển giao (BT) đang có khoảng trống pháp lý. Báo cáo của Kiểm toán Nhà nước cho thấy 90% các dự án BT lựa chọn nhà đầu tư qua chỉ định thầu. Thời điểm giao đất thanh toán, thời điểm giao dự án còn nhiều bất cập.

"Dự án BT có thể trở nên biến tướng thành giao dịch ngầm giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước", ông Diễn nêu quan ngại.

Qua kiểm toán, Kiểm toán Nhà nước cũng đã kiến nghị thu hồi 4.515 tỷ đồng qua các dự án BT. Nhiều dự án, nhà đầu tư được giao nhiều khâu như lập dự án, lập dự toán đầu tư, thẩm định dự án, giám sát dự án… Điều này có thể dẫn đến không đảm bảo tính khách quan, gây thất thoái cho ngân sách.

Đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) nêu tỷ trọng thu ngân sách từ thuế và phí đang giảm dần. Năm 2016 đạt 20,4%; năm 2017 đạt 20,2%; năm 2018 đạt 20,7% và dự kiến năm 2019 đạt 20%. Như vậy mục tiêu tỷ lệ thu từ thuế và phí giảm dần và khó đạt được mục tiêu của 5 năm 2016-2020.

Đại biểu này đề nghị làm rõ nguyên nhân và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, chống thất thu.

Trong 3 năm qua, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đều không đạt dự toán và nghị quyết của Quốc hội. Năm 2016 đạt 84%; năm 2017 là 81,7% và năm 2018 dự kiến đạt 88,12. Trong khi đó giải ngân vốn trái phiếu của Chính phủ cũng rất thấp, trung bình chỉ trên 40%. Việc giao kế hoạch chậm và giải ngân chậm gây giảm hiệu quả đầu tư.

Vị đại biểu kiến nghị phân tích nguyên nhân chậm giao kế hoạch, giải ngân chậm, xem xét lại các quy định để sửa đổi cho phù hợp tình hình hiện nay.

Đại biểu Nguyễn Thanh Hiền (Nghệ An) quan ngại trước thực tế chủ yếu tăng thu ở địa phương là từ đất. Nếu loại bỏ yếu tố thu từ đất thì nhiều địa phương hụt thu. Trong doanh nghiệp còn thất thu thuế, chuyển giá. Nguồn thu năm 2018 và các năm trước vẫn chưa vững chắc. Cần có kế hoạch thu ở những nơi còn dư địa, cũng cần chống chuyển giá.

Còn đại biểu Trần Đăng Ninh (Hòa Bình) cho rằng về các dự án BT, vướng mắc hiện nay là dừng thanh toán quỹ đất đến khi có hướng dẫn mới. Đề nghị Chính phủ sớm hoàn thiện hướng dẫn để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư, đã ứng vốn thực hiện dự án.

luumai
Đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Đoàn ĐBQH Hà Nội).

 Không ở đâu mỗi tỉnh có một dự án

Nêu quan điểm của mình, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) cho biết, thực tế hơn 3 năm thực hiện Nghị quyết về đầu tư công trung hạn, tổng mức đầu tư 2 triệu tỷ đồng cho 9.620 dự án. Ở rất nhiều dự án tại địa phương dở dang, thiếu vốn là rất lớn. Trái phiếu chính phủ, mỗi địa phương được phân bổ 1 dự án (trong khoảng 200.000 tỷ đồng).

Kinh nghiệm của các nước chỉ tập trung vào các dự án có tính lan tỏa, không ở đâu mỗi tỉnh có một dự án. Như ở Australia đầu tư vào sân bay, ở Hàn Quốc thì tư nhân làm đường cao tốc.

Phát biểu vào cuối giờ trưa, giải trình, tiếp thu liên quan hai dự án trọng điểm của Bộ GTVT, Bộ trưởng Nguyễn Văn Thể nói: Các vấn đề các đại biểu nói đều đúng và trúng. Tuy nhiên, do nguồn lực tài chính Quốc gia có hạn. Hai dự án cao tốc Bắc Nam và Sân bay Long Thành đều chậm lại vì có lý do. Đây là một trong hai dự án trọng điểm Quốc gia. Bộ đã tiếp 112 đoàn thanh, kiểm tra, cả Ủy ban Kiểm tra Trung ương... vào làm việc giám sát, kiểm tra dự án. "Chúng tôi đều tuân thủ mọi quy định và không được phép sai và làm đúng luật dù tiến độ thúc ép". Trong phần giải trình ngắn gọn của mình, ông Thể cũng cho biết, có thể tháng 11/2018 Chính phủ sẽ phê duyệt dự án. Khoảng tháng 10/2019 sẽ cơ bản hoàn tất.

Nữ đại biểu đoàn Quốc hội Hà Nội nói: "Mong muốn của các địa phương là chính đáng, cần thiết, nhưng nợ công, bội chi lớn, bắt buộc chúng ta phải chọn tập trung, không dàn trải. Công bằng không có nghĩa là cào bằng, có trọng tâm không có nghĩa là chỉ một số địa phương được đầu tư".

Theo đại biểu Mai, cần thay đổi nguồn lực, thay đổi trật tự ưu tiên ở các văn bản pháp luật. Đề xuất dự án có sự liên kết của nhiều địa phương, để lan tỏa. Thứ ba cần nâng cao công tác quy hoạch. Thứ tư, Nhà nước chỉ thực hiện đầu tư ở ngành mà tư nhân không thể, không muốn đầu tư. Cần xem lại hiệu quả đầu tư của các dự án hoàn thành.

Xét kết quả đầu ra, không phải dự án nào cũng hiệu quả. Chúng ta không có câu trả lời về sự hiệu quả cao, thấp hay không hiệu quả. Ngay từ khi lựa chọn dự án thì phải đánh giá đầu ra và hiệu quả. Tăng cường công tác giải trình và giám sát. Việc đánh giá những bất cập ngày hôm nay là tạo tiền đề cho những bước hiệu quả trong thời gian tới.

Đại biểu Ngô Kim Yến (Đà Nẵng) nêu quan ngại về việc chi ngân sách Nhà nước đối với y tế chưa đảm bảo tinh thần ưu tiên.

Tỷ lệ người dân lớn chưa tham gia bảo hiểm, 13%, kiểm soát bội chi khiến BHYT không bảo đảm nhiều việc. Nhiều gia đình trên trung bình về đói nghèo sau đợt chữa trị. Chuẩn thế giới tỷ lệ người bệnh chia sẻ phần chi phí ý tế phải dưới 30% mới đảm bảo trong khi tỷ lệ này ở Việt Nam là 43%. Trong khi đó,17% dân số có các bệnh cần quản lý, điều trị lâu dài. Từ đó, bà đề xuất tăng phần chi cho y tế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển lưu ý, tối trước phiên thảo luận, 3 dự thảo về nghị quyết của Quốc hội mới được gửi tới đại biểu. Ông đề nghị các đại biểu nghiên cứu kỹ lưỡng để tham gia thảo luận.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đăk Nông) tán thành đánh giá liên quan đến đầu tư công 3 năm qua. Tuy nhiên, ông cho rằng cân đối ngân sách TƯ khó khăn, tỷ lệ bội chi ngân sách còn ở mức cao. 

Chính phủ cần đánh giá kỹ lưỡng, báo cáo về khả năng cân đối nguồn vốn, sau đó mới đảm bảo tổng mức đầu tư công trung hạn không vượt kế hoạch 20.000 tỷ đồng.

Những công trình sử dụng vốn trái phiếu CP khả năng thiếu vốn là khá rõ ràng, khi không phát hành được 60.000 tỷ đồng trái phiếu, mà vay nước ngoài phải có công trình cụ thể, có kế hoạch. 

Thời gian đầu tư công trung hạn còn hơn 2 năm, có thể có những vấn đề cấp bách, bất khả kháng phát sinh, nên cần có phần dành lại. Từ đó vị đại biểu này nhấn mạnh việc giữ kỹ luật, kỷ cương ngân sách Nhà nước.

Đại biểu Leo Thị Lịch đồng tình với quyết định của Bộ Tài chính vừa qua, khi tạm đình chỉ thực hiện dùng quỹ đất công thanh toán cho các dự án BT. Song để tránh "tắc đường" triển khai các dự án hạ tầng công cộng, bà đề nghị Chính phủ sớm hoàn thiện hướng dẫn để đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư đã ứng vốn làm dự án.

Theo báo cáo của Chính phủ, tổng thu cân đối ngân sách năm 2018 trên 1,35 triệu tỷ đồng, vượt dự toán 39.200 tỷ đồng, khoảng 3% dự toán. 

Nguyen_Quoc_Hung__Ha_Noi_1
Các đại biểu phát biểu tại phiên thảo luận tại hội trường sáng 29/10.

Nhìn vào dữ liệu này, đại biểu Nguyễn Thị Kim Bé và Nguyễn Thanh Hiền đều quan ngại, khi các khoản tăng thu ngân sách chủ yếu đến từ các nguồn không ổn định; số vượt thu chủ yếu từ dầu thô, nhà đất. Nếu loại bỏ yếu tố thu từ đất thì nhiều địa phương hụt thu. Trong doanh nghiệp còn thất thu thuế, chuyển giá. 

"Chúng ta vẫn bán tài nguyên để phát triển, trong khi thu ở các khu vực bền vững như doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực ngoài quốc doanh đều giảm", đại biểu Kim Bé nêu, đồng thời kiến nghị Chính phủ cần tăng cường kiểm soát, có kế hoạch thu ở những nơi còn dư địa, cũng cần chống chuyển giá. 

Về nợ đọng thuế vẫn tăng cao, bà Bé cũng cho rằng, năm 2018 nợ thuế ước đạt 82.900 tỷ đồng, trong khi nợ thuế không có khả năng thu là 34.800 tỷ do người nộp thuế đã chết, mất năng lực hành vi dân sự... 

"Chính phủ cần làm rõ vấn đề này và đề nghị Quốc hội xoá các khoản nợ không thu được để minh bạch về thuế", nữ đại biểu tỉnh Kiên Giang đề nghị.

Trong khi đó đại biểu Trần Văn Tiến lo lắng tỷ trọng thu ngân sách từ thuế và phí đang giảm dần. Ông dẫn số liệu thu trong 5 năm qua (năm 2016 tỷ lệ này là 20,4%; năm 2017 là 20,2% và dự kiến năm 2019 là 20%, và đề nghị Chính phủ cần làm rõ nguyên nhân và có giải pháp tăng cường thanh tra, kiểm tra để chống thất thu thuế.

Trong hai ngày 26-27/10, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận ở hội trường về kết quả thực hiện Nghị quyết của Quốc hội về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2018 và 3 năm thực hiện kế hoạch 5 năm 2016-2020; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2019.

Quốc hội cũng đánh giá sơ kết 3 năm thực hiện kế hoạch cơ cấu lại nền kinh tế 5 năm giai đoạn 2016-2020; kết quả 3 năm thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi; việc thực hiện Nghị quyết số 100/2015/QH13 phê duyệt chủ trương đầu tư các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016-2020.

Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển cho biết trong 2 ngày đã có 88 đại biểu phát biểu, 3 đại biểu tham gia tranh luận. Các Bộ trưởng Y tế, Giáo dục và Đào tạo, Công Thương, Nông nghiệp và Phó thủ tướng Vương Đình Huệ đã giải trình thêm một số vấn đề mà đại biểu quan tâm.

Theo Phó chủ tịch Quốc hội Phùng Quốc Hiển, nội dung thảo luận rộng, toàn diện, không khí thảo luận sôi nổi, thẳng thắn, trách nhiệm và mang tính phản biện khá cao. Những ý kiến đóng góp sẽ được Ủy ban Thường vụ tiếp thu đầy đủ để hoàn thiện nghị quyết trình Quốc hội.

Minh Giang