Nhà báo Nguyễn Khuê - người được cho là rất thành công ở thể loại báo chí điều tra, nhiều đề tài điều tra của anh đã tạo được hiệu ứng với xã hội. Điều đó được minh chứng qua việc anh có nhiều lần đoạt giải báo chí với các đề tài điều tra… Nhân dịp kỷ niệm 94 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Báo Nhân đạo và Đời sống đã có cuộc trao đổi ngắn với nhà báo Nguyễn Khuê về những hành trình tác nghiệp đến giải báo chí của anh.

nguyen-khue
Nhà báo Nguyễn Khuê.

- Chào anh! Anh có thể kể lại kỷ niệm lần đầu tiên anh được trao giải báo chí?

+ Nhà báo Nguyễn Khuê: Đó là vào năm 2014, sau hơn 1 năm về công tác tại báo Pháp luật & Xã hội, tôi trực tiếp thâm nhập đường dây chống trượt sát hạch Giấy phép lái xe (GPLX) tại Trung tâm đào tạo và sát hạch giấy phép lái xe Nam Triệu ở Hải Phòng. Khi đó, tôi có nhu cầu sát hạch GPLX thật. Nhưng khi tôi nộp hồ sơ để tham gia sát hạch thì liên tục nhận được những lời gạ gẫm chống trượt phần sát hạch lý thuyết. Mặc dù, không có nhu cầu chống trượt, nhưng thấy việc đó trong sát hạch GPLX dễ để lại những hệ lụy khôn lường cho xã hội. Đó là tồn tại việc cấp GPLX cho những người không đủ điều kiện lái xe an toàn, thậm chí là “mù luật”, tôi quyết định nhận lời chi thêm một khoản tiền để thâm nhập đường dây này.

Với mức chi phí thêm 4 triệu đồng, tôi bước vào phòng sát hạch lý thuyết như một “người máy”, không chọn bất cứ một phương án trả lời nào, nhưng chỉ 3-5 phút sau khi ngồi vào bàn máy tính, tôi đã được giám thị gọi tên ra ký vào kết quả bài thi với số câu trả lời đúng 30/30 câu hỏi. Không những thế, tôi còn được bỏ qua khâu khám sức khỏe để trong hồ sơ sát hạch GPLX của tôi có sẵn tờ chứng nhận sức khỏe do Bệnh viện Đa khoa Thủy Nguyên cấp khống.

Sau khi sát hạch, tôi thực hiện loạt bài 4 kỳ: “Sát hạch GPLX kiểu người máy tại Trung tâm Nam Triệu”, sau đóThanh tra Bộ GTVT đã tiến hành thanh tra toàn bộ 5 trung tâm đào tạo và sát hạch GPLX tại Hải Phòng. Hầu hết, các trung tâm được thanh tra đều có phát hiện sai phạm. Trong đó, Trung tâm Đào tạo và sát hạch GPLX Nam Triệu được đoàn thanh tra kết luận có sai phạm trong việc sử dụng phần mềm sát hạch mà con người có thể tác động làm sai lệch kết quả, đúng như nội dung báo phản ánh. Thanh tra Bộ đã kiến nghị và đình chỉ trung tâm này thời gian 3 tháng để yêu cầu khắc phục sai phạm.

Đây là loạt bài điều tra đầu tiên của tôi được trao giải báo chí, Giải Nhì báo chí tuyên truyền về an toàn giao thông năm 2014.

nguyen-khue-1
Nhà báo Nguyễn Khuê (áo xanh) nhận Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XI.

- Được biết anh từng có tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia, anh ấn tượng nhất điều gì trong hành trình tác nghiệp đối với tác phẩm đó?

+ Nhà báo Nguyễn Khuê: Lần đầu tiên tôi được trao giải Báo chí Quốc gia vào năm 2017, đó là tác phẩm “Đề án ngoại ngữ 2020 tại tỉnh Thái Bình đang bị “phù phép” như thế nào?” được Hội đồng Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XI trao Giải C. Tôi ấn tượng nhất trong quá trình tác nghiệp để thực hiện đề tài này là trước ngày sát hạch, tất cả giáo viên tham gia sát hạch có “làm luật” để chống trượt được một nhóm người được cho là giảng viên của trường ĐH Thái Nguyên tập trung ở một điểm. Sau đó, họ thuê xe khách để di chuyển tập trung những giáo viên này đến một điểm rất xa TP.Thái Bình là huyện Vũ Thư. Khi cho giáo viên lên xe, họ điểm danh từng người nên tôi không thể thâm nhập vào đội ngũ giáo viên này.

Lường trước tình huống, tôi đã liên hệ được với 2 giáo viên có tham gia để gắn thiết bị ghi âm, quay video vào người họ. Từ những thiết bị này, tôi mới thu thập được những bằng chứng các giáo viên có tham gia chống trượt được quy hoạch nội dung ôn thi rất sát với đề thi của ngày hôm sau. Khi báo đăng đến kỳ 2 của loạt bài thì Công an tỉnh Thái Bình vào cuộc xác minh, xử lý. Kết quả là tại thời điểm cơ quan công an vào cuộc, Đề án Ngoại ngữ 2020 tại Thái Bình bị tạm dừng đợt sát hạch sau đó để kiểm điểm trách nhiệm; Đơn vị liên kết đào tạo, sát hạch và cấp chứng chỉ ngoại ngữ cho giáo viên của tỉnh Thái Bình bị đình chỉ việc cấp chứng chỉ Ngoại ngữ.

- Kết quả chấm Giải Báo chí Quốc gia lần thứ XIII năm 2018, anh cũng có tác phẩm đoạt giải. Anh thấy Giải Báo chí Quốc gia lần này có điểm gì chung so với lần trước?

+ Nhà báo Nguyễn Khuê: Giải Báo chí Quốc gia lần này, tôi có tác phẩm “Xe vua ở Hải Dương” được Hội đồng giải quyết định trao giải C. Loạt bài điều tra vạch trần đường dây bảo kê cho xe quá tải hoạt động, trong đó có những mắt xích quan trọng là cán bộ công an,  Thiếu tá Nguyễn Văn Sơn. Thành công nhất của tác phẩm này là sau khi báo phản ánh, Thanh tra Bộ Công an đã vào cuộc xác minh. Kết luận thanh tra Bộ đã khẳng định nội dung báo nêu là có cơ sở nên đã kiến nghị xử lý một cán bộ công an là Thiếu tá Nguyễn Văn Sơn (tức “Sơn cơ động”) bằng hình thức giáng cấp bậc từ Thiếu tá xuống Đại úy. Sau khi thẩm định nội dung thanh tra, xét đề nghị của cơ quan chuyên môn, Bộ trưởng Công an đã ký quyết định giáng cấp bậc đối với ông Nguyễn Văn Sơn từ Thiếu tá xuống Thượng úy. Đồng thời, Giám đốc Công an tỉnh Hải Dương ký quyết định điều chuyển công tác khỏi lực lượng CSGT đối với ông Nguyễn Văn Sơn để phòng ngừa sai phạm.

Như vậy, điểm chung ở sự thành công của cả hai đề tài tôi được trao Giải Báo chí Quốc gia, đó là sau khi báo phản ánh đều có sự vào cuộc của cơ quan Công an. Cuối cùng là cả hai đề tài điều tra này, các cá nhân, đơn vị liên quan đến sai phạm mà báo phản ánh đều bị xử lý.

- Phần lớn các tác phẩm đoạt giải báo chí của anh là ở đề tài điều tra, anh có nghĩ rằng mình thành công hơn ở thể loại báo chí điều tra? Để đạt được sự thành công này, anh có thấy hành trình tác nghiệp của mình quá nhiều gai góc không?

+ Nhà báo Nguyễn Khuê: Tôi nghĩ rằng không có sự thành công nào lại đến từ sự dễ dãi cả. Làm báo cũng vậy, thành công ở các đề tài điều tra phải là những hành trình vượt qua nhiều trở ngại. Những trở ngại đó là sự nguy hiểm, đòi hỏi người làm báo phải dấn thân; Trở ngại từ việc chấp nhận hi sinh lợi ích kinh tế; Trở ngại từ các mối quan hệ… Ngoài những đề tài được trao giải, còn có nhiều đề tài điều tra, mà sau khi báo phản ánh, đã tạo được hiệu ứng với xã hội, các cơ quan chức năng vào cuộc xác minh và xử lý theo nội dung báo nêu. Đó cũng là những thành công đối với mỗi tác phẩm báo chí và người làm báo. Nhưng tôi chắc chắn một điều rằng, khi sẵn sàng bước qua nhiều chông gai, bạn sẽ gặt hái được thành công hơn!

Xin cảm ơn anh! Chúc anh ngày càng có nhiều đề tài thành công hơn nữa.

Tính đến nay, Nhà báo Nguyễn Khuê đã từng có 2 tác phẩm đoạt Giải Báo chí Quốc gia (năm 2016 và 2018); 4 tác phẩm đoạt Giải Báo chí tuyên truyền về An toàn Giao thông (Năm 2014, 2017 và 2018); 1 tác phẩm đoạt Giải Báo chí viết về Đồng bằng sông Cửu Long (năm 2018); 1 tác phẩm lọt vào Chung khảo Giải Báo chí Quốc gia (năm 2018).

Minh Tâm