(NĐ&ĐS) - Tại phiên tòa phúc thẩm lần 2 diễn ra mới đây (23/8), HĐXX phúc thẩm TAND tỉnh Quảng Ninh đã tạm dừng phiên tòa xét xử Bùi Mạnh Giáp, người được xác định là kẻ chủ mưu vụ cướp tài sản của người Trung Quốc trên sông Ka Long (TP Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh) xảy ra từ tháng 12/2012, trải qua ít nhất 5 phiên xét xử nhưng tòa vẫn phải tạm dừng phiên tòa bởi xuất hiện nhiều tình tiết mới, theo nhận định của HĐXX, việc đánh giá chứng cứ, tài liệu chưa thể làm rõ ngay tại phiên tòa.

Vụ cướp nhiều uẩn khúc

Theo Cáo trạng của VKS tỉnh Quảng Ninh, rạng sáng ngày 16/12/2012, nhóm 10 lao động phổ thông do Bùi Mạnh Giáp (SN 1983, HKTT tại huyện Mê Linh, TP Hà Nội) làm tổ trưởng ra khu vực đồi Cổ Ngỗng trên sông biên giới Ka Long, thuộc khu 4, phường Hải Hòa, TP Móng Cái để bốc hàng cho chủ hàng người Trung Quốc. Cùng đi với nhóm lao động này còn có nhóm hơn 10 lao động do Hà Kỳ Nhuận làm tổ trưởng cũng đi bốc hàng cùng. Lúc này, Bùi Mạnh Giáp ở lại phòng trọ.

Thời điểm hai nhóm lao động chờ bốc hàng, khu vực dưới bến sông xảy ra vụ cướp. Cáo trạng của VKS tỉnh Quảng Ninh cáo buộc, Bùi Mạnh Giáp chỉ đạo nhóm lao động của mình thực hiện vụ cướp 3 bao đồ điện tử cũ trị giá 3,5 triệu đồng dưới đò do ông Tống Ân Hoa (quốc tịch Trung Quốc) đang quản lý. Biên bản phạm tội quả tang được Đồn Biên phòng Hải Hòa lập xác định nhóm 5 lao động do Giáp làn tổ trưởng gồm Nguyễn Quốc Cường, Bùi Văn lâm, Lê Đình Đáng, Nguyễn Ngọc Tùng và Hồ Văn Trung là những người thực hiện hành vi cướp tài sản. Giáp cùng 5 đối tượng bị bắt quả tang, bị bắt khẩn cấp để điều tra về tội cướp tài sản.

5 lao động còn lại mặc dù được cơ quan tiến hành tố tụng TP Móng Cái xác định tham gia vụ cướp nhưng được cơ quan tố tụng “bỏ qua” bởi lý do không xác định được nơi cư trú. Tuy nhiên, các “đối tượng” này lại luôn xuất hiện tại tòa với vai trò làm chứng.

giap
Bùi Văn Giáp tại phiên tòa phúc thẩm

Quá trình điều tra vụ án, tại CA tỉnh Quảng Ninh, 4 trong số 5 người được cho là tham gia vụ cướp không nhận tội, khai Giáp không chỉ đạo vụ cướp. Từ cơ sở này, CA TP Móng Cái tạm đình chỉ điều tra với Giáp. Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 12/6/2014, TAND TP Móng Cái tuyên phạt Cường mức án 10 năm tù; Lâm, Đáng, Tùng và Trung bị tuyên phạt mức án 9 năm tù cùng về tội cướp tài sản. Tại phiên tòa phúc thẩm của TAND tỉnh Quảng Ninh ngày 11/9/2014, TAND tỉnh Quảng Ninh giảm án cho Cường từ 10 năm tù xuống 6 năm tù. Các bị cáo còn lại, đặc biệt có Trung mặc dù không kháng cáo nhưng vẫn được giảm án từ 9 năm tù xuống mức án 5 năm tù, những mức án cho nhóm bị cáo được áp dụng dưới khung hình phạt đối với tội cướp tài sản.

Sau bản án phúc thẩm này, CA TP Móng Cái phục hồi điều tra đối với Bùi Mạnh Giáp. Tại phiên tòa sơ thẩm lần 1 ngày 26/11/2015 đối với Giáp, Giáp kêu oan, 5 lao động trước đó bị kết tội cướp tài sản, tham gia phiên tòa với vai trò làm chứng cũng kêu oan cho Giáp. Tuy nhiên, Giáp vẫn bị tòa phạt mức án 7 năm tù. Phiên tòa phúc thẩm lần 1 ngày 15/4/2016, ngoài việc Giáp cùng nhóm nhân chứng đồng loạt kêu oan. Đặc biệt, nhân chứng Cường có lời khai mới. Theo đó, nhóm đối tượng đang thụ án tại Trại giam CA tỉnh Quảng Ninh thừa nhận họ mới là đối tượng gây ra vụ cướp tài sản trên sông Ka Long. Từ lời khai này, TAND tỉnh Quảng Ninh đã phải trả hồ sơ để điều tra lại vụ án.

Tại phiên tòa sơ thẩm lần 2 từ ngày 21 – 25/4/2019, TAND TP Móng Cái kết luận Giáp đã có hành vi chỉ đạo 10 lao động, trong đó có 5 người đã bị đưa ra xét xử thực hiện hành vi cướp tài sản, tuyên phạt Giáp 7 năm tù về tội cướp tài sản.

Hung thủ thực sự là ai?

Xuyên suốt quá trình giải quyết vụ án, ngoài việc Giáp cùng nhóm 5 lao động kêu oan, các luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho Giáp cũng chỉ ra hàng loạt “khuất tất” của cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giải quyết vụ án như; tài liệu cơ quan CSĐT, VKSND TP Móng Cái sử dụng cáo buộc Giáp chưa đầy đủ, thậm chí sử dụng lời khai nhận tội của các đối tượng tại một số giai đoạn tố tụng ở Đồn biên phòng Hải Hòa, CA TP Móng Cái, cuối phiên tòa phúc thẩm đối với nhóm 5 lao động để chứng minh Giáp phạm tội. Cơ quan tố tụng không thực nghiệm điều tra.

Đặc biệt, người bảo vệ quyền lợi cho Giáp còn chứng minh, có dấu hiệu cơ quan tiến hành tố tụng bớt tài liệu chứng minh Giáp, nhóm lao động không thực hiện hành vi vi phạm pháp luật ra khỏi hồ sơ vụ án; Sử dụng chứng cứ không đảm bảo tính hợp pháp, liên quan và khách quan, xác thực đối với người bị hại là người nước ngoài…

giap
Các luật sư tranh luận tại phiên tòa phúc thẩm

Cụ thể, luật sư Trương Quốc Hòe, đoàn luật sư TP Hà Nội, người bảo vệ quyền lợi cho Giáp nêu vấn đề, tại biên bản ghi lời khai của các lao động, là bị cáo trong vụ án tại đồn Biên phòng Hải Hòa, khi thu giữ vật chứng, ngoài các bao hàng tang vật còn có 3 chiếc xe máy. Tuy nhiên, những chiếc xe máy chưa được cơ quan tiến hành tố tụng làm rõ thuộc sở hữu của ai, được xử lý thế nào sau khi xảy ra vụ án. Như vây, việc thu thập, đánh giá chứng cứ chưa đảm bảo nguyên tắc thu thập, đánh giá chứng cứ, nhất là những chứng cứ vật chất một cách khách quan, toàn diện nhằm làm sáng tỏ bản chất vụ án.

Luật sư Hòe đưa ra nhận định, 3 chiếc xe máy tại hiện trường vụ án phù hợp với khai báo của nhân chứng Cường tại phiên tòa phúc thẩm lần 1 đối với Giáp là nhóm đối tượng khác thực hiện vụ cướp. Ngay sau khi luật sư Hòa nêu vấn đề, nhân chứng Đỗ Ngọc Nam, lao động tại tổ bốc vác do Hà Kỳ Nhuận làm tổ trưởng có đơn trình báo, khai báo, khoảng 5 giờ ngày 16/12/2012, sau khi xảy ra vụ cướp Nam được nghe từ Hà Kỳ Nhuận rằng, Nhuận vừa đi ăn đêm cùng chính nhóm đối tượng cướp. Nhóm này thừa nhận có đi một số xe máy xuống khu vực Bến Xuồng để trộm cắp tài sản. Nhóm trộm lấy được 6 bao hàng từ dưới thuyền lên bờ. Nhóm trộm mới chở được 3 bao hàng rời khỏi hiện trường thì bị người chở đò phát hiện, ném pháo cảnh báo. Nhóm trộm vội bỏ trốn, bỏ lại 3 chiếc xe máy cùng ba bao hàng.

Luật sư Trương Quốc Hòe đưa ra nhận định, lời khai của nhóm lao động về những chiếc xe máy trong biên bản lập tại đồn Biên phòng Hải Hòa về thu thập chứng cứ phù hợp với lời khai của Cường, của Nam thuộc nhóm lao động do Hà Kỳ Nhuận làm tổ trưởng về hiện trường vụ án có tới 3 chiếc xe máy. Luật sư đặt giả thiết, chủ nhân những chiếc xe máy bị bỏ lại hiện trường có thể chính là hung thủ vụ án. Rất có thể, ngay từ ban đầu, các cơ quan tiến hành tố tụng do đánh giá không đầy đủ, toàn diện, khách quan các chứng cứ vật chất, xác định sai hướng điều tra, “mặc định” coi nhóm lao động do Giáp làm tổ trưởng là hung thủ vụ cướp đồ. Bởi vậy, mọi chứng cứ, lời khai không phạm tội của nhóm đối tượng đã bị bỏ qua, không được xem xét, đánh giá đầy đủ, khách quan. Bỏ lọt chứng cứ vật chất là 3 chiếc xe máy đã được Biên phòng Hải Hòa thu giữ, không mở hướng điều tra mới, xác định chính xác sự thật khách quan vụ án dẫn đến cáo buộc cả nhóm lao động do Giáp làm tổ trưởng là hung thủ vụ cướp, có thể gây ra vụ án oan mà như luật sư Đặng Văn Cường, đoàn luật sư TP Hà Nội đưa ra nhận định, rất có thể đây là vụ án có nhiều người bị oan nhất từ trước đến nay

Có dấu hiệu thất lạc hồ sơ vụ án

Điều đặc biệt, ngay phần khai mạc phiên tòa phúc thẩm, đại diện VKS tỉnh Quảng Ninh đã cung cấp cho HĐXX một loạt tài liệu vừa được điều tra viên CA TP Móng Cái thu thập về nhân thân bị hại người nước ngoài. Điều đáng nói, những tài liệu này được CA TP Móng Cái thực hiện sau phiên tòa sơ thẩm lần 2.

Trước việc công bố tài liệu mới tại tòa, các luật sư bảo vệ quyền lợi cho Giáp đều viện dẫn quy định của pháp luật, hoạt động ủy thác điều tra theo quy định do VKSND tối cao ủy quyền cho VKS cấp dưới, không có quy định VKS cấp dưới tiếp tục ủy quyền hay ủy thác điều tra cho cơ quan CSĐT. Chưa hết, vụ án đã trong giai đoạn xét xử phúc thẩm, cơ quan CSĐT lại thu thập chứng cứ bổ sung khi không có sự phân công của Thủ tưởng Cơ quan CSĐT là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Từ những căn cứ này, các luật sư đề nghị HĐXX đánh giá, nhận định cơ quan tiến hành tố tụng thu thập bổ sung tài liệu, chứng cứ là "thu thập không đúng với quy định pháp luật".

Cũng theo các luật sư, tại giai đoạn sơ thẩm, nhiều lần đề nghị HĐXX sơ thẩm xuất trình các văn bản, tài liệu gốc như: biên bản phạm tội quả tang, trình báo của bị hại Tống Ân Hoa… Các luật sư nêu rõ, có dấu hiệu hàng chục bút lục lấy lời khai của những lao động, sau là bị can, bị cáo tại đồn Biên phòng Hải Hòa bị thất lạc. Theo các luật sư, đây chính là những lời khai không nhận tội đã bị bỏ ra khỏi hồ sơ vụ án. Minh chứng cho luận cứ này, các luật sư viện dẫn, tài liệu hồ sơ đồn Biên phòng Hải Hòa bàn giao cho Công an TP Móng Cái là 23 tờ với 53 trang nhưng trên thực tế, số tài liệu này lại có tới 64 trang nhưng số bút lục lại không phù hợp với các trang tài liệu này. Ngay tại phiên xét xử, khi VKS công bố bút lục gốc ghi lời khai của Giáp thì cũng chính số bút lục này lại thể hiện là biên bản bàn giao người giữa Biên phòng và CA TP Móng Cái. 

Trước bất thường về tài liệu, hồ sơ vụ án, đại diện VKS cũng thông tin với các luật sư, VKS tối cao đã nhận được tố giác của các luật sư việc thiếu tài liệu, có dấu hiệu bớt tài liệu vụ án của tội làm sai lệch hồ sơ vụ án được các luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Giáp tố giác. Đại diện VKS tỉnh Quảng Ninh cũng đề nghị HĐXX tiếp nhận các tài liệu được cho bị thiếu để nghiên cứu, đánh giá khi xét xử.

Ngoài ra, tại phần tranh luận, các luật sư cũng chỉ rõ, HĐXX sơ thẩm chỉ sử dụng một số lời khai nhận tội, không sử dụng lời khai không nhận tội để kết tội Giáp. Đặc biệt, đến phiên sơ thẩm lần 2 đối với Giáp, qua ít nhất 5 phiên tòa, cơ quan tiến hành tố tụng vẫn chưa xác minh đúng quy định pháp luật về lý lịch bị hại Tống Ân Hoa. Nguồn gốc, số lượng, đặc điểm hung khí được cho đã sử dụng khi thực hiện vụ cướp cũng không thống nhất, chưa được thu giữ. Cơ quan tiến hành tố tụng không truy tìm chứng cứ ngoại phạm là những cuộc gọi điện thoại thể hiện Giáp cùng những người liên quan của cả hai nhóm lao động nhận và báo việc bốc hàng thuê cho chủ hàng tại thời điểm xảy ra vụ cướp.

Trước hàng loạt “khiếm khuyết” về tố tụng cũng như tình tiết mới tại tòa, mặc dù bước sang phần nghị án nhưng HĐXX phúc thẩm TAND tỉnh Quảng Ninh đã quay trở lại phần xét hỏi, tiếp hành thu thập lại số tài liệu do các luật sư đánh giá có dấu hiệu bớt tài liệu trong hoạt động tố tụng để rồi nghị án, tuyên dừng phiên tòa với căn cứ cần phải xác minh, thu thập, bổ sung chứng cứ, tài liệu, đồ vật mà không thể thực hiện ngay tại tòa. Theo kế hoạch, phiên tòa sẽ tiếp tục được mở lại vào ngày 23/9 tới.

Nam Khánh – Hoàng Long /