(NĐ&ĐS) - Trình độ dân trí còn thấp; năng lực cán bộ còn nhiều yếu kém; tinh thần đấu tranh phê bình, tự phê bình chưa cao; còn hiện tượng bè phái trong công tác… là những nguyên nhân chủ yếu khiến nhiều cán bộ, đảng viên chưa có ý thức tự rèn luyện mình, “lao” vào tham nhũng khi có cơ hội.

phu-trong
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng: “Đấu tranh với tham nhũng không thể chững lại”. (Ảnh TL)

Có phải do… chế tài?

Trong hệ thống văn bản pháp luật, chúng ta đã có Luật Phòng, chống tham nhũng, hiện nay là Luật số 27/2012/QH13 đang có hiệu lực; và Luật số 36/2018/QH14 được Quốc hội Khóa XIV thông qua tại kỳ họp thứ 6, ngày 20/11/2018, có hiệu lực từ 1/7/2019 tới đây. Xử lý tội phạm tham nhũng đã được quy định tại các Điều từ 353 đến 359, Chương XXII của Bộ luật Hình sự năm 2015. Trong những năm qua, đã có nhiều vụ án tham nhũng bị phát hiện, xử lý đến mức phạt tù. Vậy tại sao hành vi tham nhũng ngày càng diễn biến phức tạp? Đã có nhiều vụ án tham nhũng được đưa ra xét xử, nhưng tình trạng khiếu kiện của người dân một số địa phương vẫn kéo dài? Đơn thư tố cáo nặc danh ngày càng nhiều?

Như đã nêu ở kỳ trước, chúng ta nhìn nhận một thực tế là trong các vụ án tham nhũng từng được đưa ra xét xử thì hành vi tham nhũng rất ít khi xảy ra do một người thực hiện. Đó là vai trò của chính người đứng đầu cơ quan hoặc được giao phụ trách chỉ đạo, kế tiếp đó là những cán bộ, nhân viên thuộc quyền tham gia vào hành vi tham nhũng. Những người là cấp dưới, có thể họ làm theo chỉ đạo mà không biết sai, hoặc phần nhiều là họ biết sai nhưng không dám chống lệnh hay tố cáo… Cũng không loại trừ có khả năng bản thân nội bộ cơ quan có sự thông đồng, “bắt tay” trong hành vi tham nhũng để được chia chác vụ lợi.

nh 4
Luật sư Vũ Lợi: “Mỗi khi có cơ hội tham nhũng, ranh giới giữa việc thực hiện hay dừng lại là rất mong manh…”.

Luật sư Vũ Lợi thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội từng tham gia rất nhiều các vụ án hành chính, chia sẻ: Trong nhiều trường hợp, bản thân người cán bộ, đảng viên không có ý định tham nhũng. Nhưng vì họ sẵn có trong tay cái “quyền” được quyết định việc gì đó, và khi cơ hội đến, lòng tham và sự chủ quan của họ vượt qua ranh giới cho phép bằng cái chặc lưỡi, rồi họ trở thành kẻ tham nhũng. Đáng nói là trong khi có hành vi tham nhũng, lòng tham trỗi dậy khiến họ quên đi cái nghĩa vụ và trách nhiệm với cơ quan, tổ chức, với pháp luật, nên cứ nghĩ việc mình làm không ai biết. Nhưng khi hành vi của họ bị phát giác thì sự trả giá thật đáng tiếc. Như chúng ta thấy, có những vụ án hình sự về hành vi tham nhũng chỉ là một cán bộ trường học ăn chặn suất ăn của học sinh, đó là những hành vi tham nhũng vặt không đáng có.

Sự trả giá về hành vi tham nhũng khi bị phát hiện, xử lý là không nhỏ, vậy tại sao mọi lúc, mọi nơi vẫn tồn tại những hành vi tham nhũng? Luật sư Vũ Lợi nêu quan điểm: “Hành vi tham nhũng là xuất phát từ lòng tham; từ nhận thức chính trị của mỗi cán bộ, đảng viên; từ sự lôi kéo vô tình của đồng nghiệp, thậm chí là của thủ trưởng cơ quan. Mỗi khi có cơ hội tham nhũng, ranh giới giữa việc thực hiện hay dừng lại là rất mong manh, hơn nữa, chế độ đãi ngộ lương bổng cho cán bộ, công chức của chúng ta còn chưa đáp ứng được đa số nhu cầu của họ. Bởi vậy mà có rất nhiều cán bộ, đảng viên bị nhúng chàm tham nhũng”.

Còn vì sao hành vi tham nhũng vẫn tồn tại mà đâu đó chưa bị phát hiện, hay bị tố cáo mà chưa thể xử lý dứt điểm? Luật sư Vũ Lợi phân tích thêm: “Hành vi tham nhũng thường được thực hiện bởi nhiều người, và thực hiện một cách khép kín. Do đó mà một ê kíp thực hiện hành vi tham nhũng thường được hợp lý hóa hồ sơ, cho nên khi bị tố cáo thì người tố cáo khó chứng minh được. Có những vụ việc tham nhũng từng bị phát hiện, nhưng khi các cơ quan chức năng vào cuộc thì có dấu hiệu bao che. Và khi bao che được rồi thì người tố cáo lại bị trù dập, khiến người phát hiện dấu hiệu tham nhũng “sợ” tố cáo”.

“Đấu tranh với tham nhũng không thể chững lại”

Đó là quan điểm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng hiện nay. Trong một bài trả lời phỏng vấn mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nói: “Đấu tranh phòng, chống tham nhũng là vấn đề hệ trọng, mối quan tâm lớn của toàn Đảng, toàn dân. Nhiều vụ án lớn được điều tra làm rõ, nhiều cán bộ, kể cả cán bộ cấp cao của Đảng đã bị xử lý nghiêm, được cán bộ, Đảng viên, nhân dân đồng tình ủng hộ, đánh giá cao. Tuy nhiên, đây không chỉ là một cao trào, càng không thể chững lại. Bởi đấu tranh phòng chống tham nhũng là cuộc đấu tranh lâu dài, đầy chông gai, khắc nghiệt, cắt bỏ những ung nhọt trong nội bộ mình, rất đau xót, nhưng vẫn phải tiếp tục làm, kiên quyết, kiên trì, bền bỉ, phải làm rất bài bản, chắc chắn, vì sự trong sạch vững mạnh và uy tín của Đảng, vì sự phát triển bền vững của đất nước, vì ý nguyện và hạnh phúc của nhân dân”.

Bằng chứng cho thấy, trong mấy năm trở lại đây, dưới sự chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng, đã có nhiều vụ án lớn về tham nhũng được điều tra làm rõ. Điển hình như vụ bê bối tài chính ở Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam có cả cán bộ cao cấp của Đảng bị xử lý; Vụ án Phan Văn Anh Vũ (tức Vũ “Nhôm”) liên quan đến tài sản công khiến nhiều tướng lĩnh bị xử lý. Và mới đây nhất là vụ án Mobifone mua lại 95% cổ phần của AVG làm thất thoát tài sản Nhà nước gần chục nghìn tỉ đồng, khiến một số cựu Bộ trưởng bị xử lý…

Như vậy, có thể thấy được rằng, sự tồn tại của hành vi tham nhũng là do một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa nêu gương trong công tác, sự thiếu cương quyết trong xử lý chứ không phải không xử lý được. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: “Nêu gương là bổn phận, trách nhiệm, đạo lý của người cán bộ, đảng viên, là một phương thức lãnh đạo của Đảng, một nội dung quan trọng của công tác xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ. Việc nêu gương, ngoài tự giác, chỉ có thể phát huy hiệu quả khi nó được đặt tổng thể trong công tác xây dựng Đảng, gắn chặt với công tác cán bộ. Chống mọi biểu hiện chạy chức, chạy quyền, ưu ái tuyển dụng người thân không đủ tiêu chuẩn. Kiên quyết loại bỏ những người hư hỏng, tham nhũng…”.

Thế mới thấy rằng, công cuộc đấu tranh chống tham nhũng sẽ không khó, khi mà các yếu tố cần thiết được phát huy. Đó là sự quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân, sự gương mẫu của mỗi cán bộ, đảng viên, cương quyết không thỏa hiệp, đồng lõa với tham nhũng…

Báo cáo của Chính phủ cho biết, trong số 472 bị cáo được đưa ra xét xử của 200 vụ án tham nhũng năm 2018, có 166 bị cáo là đảng viên (35%), 117 bị cáo là cán bộ công chức (24,7%). Trong năm 2018, TAND các cấp đã thụ lý mới 340 vụ với 827 bị cáo.

Kết quả xét xử các vụ án tham nhũng năm 2018, tính theo tội danh thì tỷ lệ nhiều nhất là các vụ tham ô tài sản với 88 vụ, chiếm 44%, tiếp theo là các vụ lợi dụng chức vụ trong khi thi hành công vụ với 43 vụ, chiếm 21,5%. Số bị cáo phạm tội tham ô tài sản cũng chiếm nhiều nhất với 211 bị cáo, chiếm 44,7%. Tiếp theo là các bị cáo phạm tội lợi dụng chức vụ trong khi thi hành công vụ với 128 bị cáo, chiếm 27,11%.

(Còn nữa…)

Nguyễn Khuê – Hòa Vũ